Posted in મારી લઘુકથાઓ

ખાલી ખીસું

(1) ખાલી ખીસું

 

કાળુ ત્યાં જવાની હિંમત કરી શક્યો નહીં, હો હા અને દેકારા વચ્ચે  હરિયો, સેવાકાકો, બાપુ સહિત બધા દોડ્યા હતા. મજબૂત મનના માણસ તરીકે પંકાયેલો કાળું  ઘડીભર દિગ્મૂઢ બની ગયો હતો…. તેના પગ ધ્રૂજવા માંડ્યા હતા, કાસમ એટલી ખરાબ રીતે હવામાં ઊછળ્યો હતો કે એ જોઈને જ કાળુંના દિલમાથી હાયકારો નીકળી ગયો હતો પૂરું ! ખલાસ !, હજુ હાલ તો એ મારી સાથે હતો… થોડી ક્ષણો પહેલાં જ… કાળુંએ ટકોર પણ કરી હતી ‘એલા આટલો ભાર શું લેવા ભરે છે, પછી રેકડી ખેંચી નહી શકે’. જવાબમાં કાસમ ફિક્કું હસ્યો અને પછી પોતાના ઉમરલાયક હાથને મેલાં ખમીસના ફાટેલા ખીસા ઉપર રાખીને બોલ્યો હતો ‘ આ ખીસામાં જેટલો ભાર છે તેના કરતાં તો આ રેકડીનો ભાર ઓછો જ છે’.

 

કાળુ, કાસમ, હરિયો અને સેવાકાકો રેકડીમાં માલસામાનની ફેરી કરીને પેટિયું રળતા. પણ હવે વાહનો વધતાં રેકડી માટે માઠા દિવસો શરૂ થયા હતા, મને-કમને રેકડીના પૈડાં ચાલતા રહેતા, પણ કાળુ આ બધામાં અલગ તરી આવતો, તેને ભાડાના પૂરતા પૈસા મળતા ત્યારે જ તે ફેરી કરતો. કાળુને આગળ-પાછળ કોઈ નહીં, કાળું અને કાસમ જિગરજાન મિત્રો. મિત્ર, ભાઈ, સંબંધી જે કહો તે કાસમ. પણ કાસમની સ્થિતિ નબળી હતી, બીમાર પત્ની, અપંગ દીકરો, એક જુવાન દીકરી, મકાનભાડું, દવાના ખર્ચા, રોજિંદા ખર્ચા અને હવે   ઢળતી ઉમર કાસમની રેકડીને ક્યારેય જંપવા દેતી નહીં, ઓછા પૈસા ને વધારે મહેનત છતાં કાસમની રેકડી ચાલ્યા કરતી. ઘણીવાર કાળું પોતાની ફેરી પણ કાસમને આપી દેતો અને ભાર વધારે હોય તો ઠેઠ સુધી ધક્કો મારવા પણ જતો.

 

આજે પણ કાસમે રેકડીમાં ઠાંસીને માલ બાંધ્યો હતો, કાળુએ ટકોર પણ કરી છતાં કાસમ હસતો આગળ વધી ગયો, હજુ તો કાસમ થોડે દૂર પહોંચ્યો હતો ત્યાં જ કાળુની નજર સામે રસ્તાના વળાંક પાસે એક બેફામ ગતિએ દોડતી કારે કાસમને અડફેટે લીધો, કારની ઠોકરથી રેકડી રસ્તા વચ્ચે ઊંધી પડી હતી, એમાં બાંધેલો માલ રસ્તા પર વેરણછેરણ થયો હતો, કાસમ હવામાં ઉછળીને ઊંધા માથે જમીન પર પટકાયો હતો, તેની પાસે  લોહીનું એક ખાબોચિયું ભરાઈ ગયું, આવતા-જતાં માણસોની ચીસો હવામાં ભળી ગઈ, માણસો દોડીને ગયા પણ ત્યાં સુધીમાં પેલી કાર અદ્રશ્ય થઈ ગઈ, કાસમ ફરતે માણસોની ટોળું જામ્યું. પોતાની નજર સામે જ ઘટેલી આ ઘટનાથી કાળું ઘડીભર તો અવાક બની ગયો, શું કરવું તેની કશી ગતાગમ પડી નહીં પણ પછી તે દોડ્યો હતો, પાગલની માફક દોડ્યો હતો, ‘કાસમ કાસમ’ ચિલ્લાતો કાળું જનૂનપૂર્વક ટોળાંની અંદર ઘૂસ્યો હતો પણ કાસમને આમ નિષ્ક્રિય ને  સ્થિર ઊંધો પડેલો જોઈને કાસમનું બધુ જનૂન જાણે હવામાં ઓગળી ગયું હોય તેમ એ ઢગલો થઈ ને બેસી પડ્યો, ‘કાસમ કાસમ’ કહેતા તેની આંખોમાંથી અશ્રુધારા વહેતી હતી પણ આગળ કોઈ કશું કહે-કરે તે પહેલાં તો પેટ્રોલિંગમાં રહેલી પોલીસ આવી પહોંચી હતી અને બધાને દૂર ખસેડયા હતા, કાળુને પણ દૂર જવાની ફરજ પાડવામાં આવી, હરીઓ કાળુને ટેકો આપીને રસ્તાના સામે કાંઠે લઈ ગયો, ત્યાં જ એક થાંભલાના ટેકે કાળું બેસી પડ્યો હતો. બે હવાલદારે કાસમને તપાસ્યો હતો, તેમાથી એકે પોતાના ઉપરી સામે નકારમાં ડોક હલાવીને કાળુંના દિલમાં રહેલી થોડીઘણી આશાને પણ ગળેટૂપો દઇ દીધો. કાસમને હવે હોસ્પિટલ લઈ જવાની કશી ઉતાવળ ન હતી, પોલીસે સ્થળતપાસનું પંચનામું કરવા માંડ્યુ, હવાલદારે કાસમનું ફાટેલું અને લોહીથી ખરડાયેલુ ખીસું ચેક કરીને દૂર ઉભેલા પોતાના ઉપરીને મોટા અવાજે કહ્યું ‘લખો ખીસું ખાલી’ આ સાંભળીને જ કાળું રડતો રડતો સ્વગત બોલી પડ્યો ‘ખાલી ખીસું ! ના, ના એ ખીસું ખાલી નથી, એ ખીસાંમાં કેટલો ભાર ભર્યો છે એ તને નહીં સમજાય’ કાસમના ખીસાં સામે જોતાં જોતાં જ કાળું અચાનક અટક્યો હતો, એની આંખોમાં ચમક આવી, કશુંક વિચારીને થાંભલાના ટેકે બેસેલા કાળુએ કાસમની દિશા તરફ પોતાનો હાથ લાંબો કર્યો, કાળુની નજર કાસમના ખીસાં તરફ હતી, ત્યાં બેઠા બેઠા જ જાણે કાળું કાસમના ખીસાંમાં પોતાનો હાથ નાખતો હોય એવી ચેષ્ટા કરી અને પછી ખીસાંમાંથી કશું પકડ્યું હોય એમ જોસથી મુઠ્ઠી વાળી લીધી અને પછી ધીરે ધીરે એ મુઠ્ઠીને પોતાના ખીસાં તરફ વાળી, હળવેથી પોતાના ખીસાંમાં મુઠ્ઠી ખોલી, જાણે અંદર કશું નાખ્યું હોય અને પછી આંખો બંધ કરીને પોતાની હથેળી વડે ખીસાંને પોતાની છાતી સાથે દબાવ્યો, આંખોમાંથી પાછી અશ્રુધાર વહી, કાળુ હરિયાના ટેકાથી ઉભો થયો, એક નજર કાસમ તરફ કરીને તે ચાલી નીકળ્યો…..કાસમના ઘર તરફ……કાસમનું ફાટેલું ખીસું હવે ખાલી થયું હોય એમ તે હવાની લહેરખીઓથી લહેરાવા માંડ્યુ……

 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.