શબ્દોનું તોરણ

વેરી

“હઈઈળ…..તારી જાતનું કૂતરું મારું” એભાએ આંગણામાં પેસેલા કૂતરા પર ખીજથી પથ્થરનો ઘા કરતા કહ્યું. સામેથી આવતા પથ્થરથી બચવા પોતાના શરીરને આડુંઅવળું કરીને કૂતરું ઉ ઉ ઉ કરતુ દૂર નાશી ગયું. “હં.. હં….એલા, મૂંગું જનાવર છે, ઇણે તારું હું બગાળ્યું સે ?” રસ્તા પરથી પસાર થતા પરભુકાકાએ ટકોર કરી, કૂતરું પોતાનો જીવ બચાવવા પરભુકાકાના પગ વચ્ચેથી નાઠું હતું. ચહેરા પર તંગ રેખાઓ સાથે એભો ત્યાને ત્યાં જ મૂંગો ઉભો રહ્યો. એનો ચહેરો ક્રોધાવેશ લાલ થઇ ગયો હતો, હંમેશા પોતાને હસીને આવકારો આપતા એભાના આજે હાલહવાલ જોઈને પરભુકાકાએ ચાલતી પકડી. ધૂંધવાયેલો એભો પાછો પોતાની ઓસરીમાં આવીને ખાટલાની કોરે બેઠો, “ઇણે મારું હું બગાળ્યું સે ?” એભાના દિલોદિમાગમાં આ વાત ઘૂમરાતી હતી, અને એના હૃદયમાં ઘૂંટાતો જવાબ બહાર આવતો  “ઇણે  ભલે મારું કંઈ બગાળ્યું નય પણ એની જાઈતે તો…” એભાની આંખો વહી ગયેલા સમયને પકડવા મથામણ કરવા લાગી.

એ…ઈ…ને હાઈક્લાસ નોકરી હતી શેરમાં, આખો દિ હાથમાં લાકળી લયને આટાફેરા કરવાના કારખાનામાં, બીજી કંઈ મગજમારી નય. એક ઓઇળી મળી‘તી રેવા હારું, કારાની માં પણ કચરાપોતા કરીને થોળા પૈસા  કમાય લેતી. કારાને’ય શેરની નિહાળમાં ભણવા મેલ્યો’તો, કારો નિહાળના ડરેશમાં કેવો વાલો લાગતો !  જાણે પૈસાવાળાનો છોકરો નાં હોય ! જલસા હતા, પણ નહીબને આ ગરીબ માં’ણાની અદેખાય થય ને ઈ કારખાનાનો શેઠ એક દિ ઈંગ્લીસ કૂતરું લય આયો. કૂતરુંય ખરેખરનું, રાભળા જેવું. માં’ણા જોય ને જ થથરી જાય. મારું બેટું કોયને કારખાનામાં પેસવા દેતું નય. શેઠ ઇને લાડ લડાવતો, શેઠને ઈ વાલો જ લાગે ને ! ન પગાર માગે કે ન ખાવાનું, આખો દિ મફતમાં હડીયાપાટી કરે રાખે. ઈ મારા બેટાને ક્યાં બાયળી છોકરાની મગજમારી હતી તે પગાર માગે ! ઈ મફતનો ચોકીદાર આયો પસે તો શેઠને મારી જરૂર’ય હું હોય !. ને એક દિ શેઠે’ય મને કય દીધું……

એભાના ચહેરા પર ગુસ્સાની જગ્યા દીનતાએ લીધી “મારું હાળું મારું તો કાય નહીબ સે ! મનેખને મનેખ નળે, પણ મને તો કૂતરું….

Advertisements

પપ્પા

“પપ્પા ક્યારે આવશે ?“ ચાર પાંચ વર્ષનો વિરાટ તેની મમ્મીને ભોળાભાવે પૂછી લેતો. પણ સામેથી કશો જવાબ મળતો નહિ, વિરાટનો આ પ્રશ્ન તેની મમ્મીના ચાંદલા, સિંદૂર વગરના ચહેરામાં કાન વાટે થઈને સીધો હદયમાં ભોંકાતો અને ઝળઝળિયાં રૂપે આંખો વાટે બહાર આવતો. પછી ઘેરો નિસાસો અને થોડા ડૂચકા.

પણ એક દિવસ વિરાટને તેના નાના એ કહ્યું હતું “આજે તારા પપ્પા આવવાના છે” આ સાંભળીને નાનકડો વિરાટ ગેલમાં આવી ગયો હતો. તે દિવસે વિરાટ નાના મોટા સહુને અપાર ખુશીથી કહેતો હતો “આજે મારા પપ્પા આવવાના છે”. Read the rest of this entry »

રમત

બે ત્રણ ટાબરિયા શેરીમાં રમતા હતા. બેટ ન હતું તેથી માત્ર દડીથી રમતા હતા. કંકુમાં ઘરના ઓટલે બેઠા હતા, અવસ્થા થઇ હતી તેથી સ્પષ્ટ દેખાતું ન હતું, પોતાની ઘરડી આંખોને ઝીણી કરીને ચશ્માં વડે છોકરાઓને રમતા જોઈ રહ્યા. એ છોકરાઓ થોડે થોડે અંતરે ગોળાકારે ઉભા રહીને દડીનો એકબીજા તરફ ઘા કરતા, એક છોકરો દડીનો કેચ કરીને બીજા છોકરા તરફ ફેંકતો, બીજો ત્રીજા તરફ, આમ દડી એકબીજા તરફ ફેંકાતી રહેતી.
કંકુમાની ઝાંખી નજર એ દડી પર સ્થિર થઇ, અચાનક એ ઘરડી આંખોમાં ઝળઝળિયાં આવી ગયા, કંકુમાંને એ નાના છોકરાઓમાં પોતાના ત્રણેય પુત્રોનો આભાસ થયો, અને તેઓ પોતે જાણે દડી હતા !.

રાહ

“ચાલ” મનીષ નીરવની બાઈક પાછળ ઉતાવળે બેસતા બોલ્યો, આજ મોડું થઇ ગયું હતું, બાજુના ગામની શાળામાં નોકરી કરતો તેનો મિત્ર નીરવ ચોકમાં જ મળી ગયો, નીરવે બાઈક દોડાવી.
મનીષ કાંડાઘડિયાળ જોઈને બોલ્યો “કેમ ચલાવે છો ? ભગાવ ને યાર !” જો કે મનીષની આ વાતની કશી અસર નીરવ પર થઇ નહિ, એણે એ જ સ્પીડે બાઈક ચલાવે રાખી. પણ મનીષ ઉતાવળમાં હતો, થોડી મિનિટ પછી પાછું મનીષે કહ્યું “ઝડપ કર ને યાર !” નીરવને મનીષની આ ઉતાવળ ગમી નહિ, એણે અણગમા સાથે મનીષને સુણાવી દીધું ”ભાઈ, મારે એક પરિવાર છે, પ્રેમ કરતી પત્ની, ત્રણ વર્ષની દીકરી અને માતાપિતા, દરરોજ સાંજે તેઓ ભૂખ્યા પેટે મારી રાહ જોતા હોય છે”.
નીરવનો કટાક્ષ સાંભળીને મનીષ ક્ષોભીલો પડી ગયો, ગળા સુધી આવી ગયેલા શબ્દોને ધરાર દબાવીને એ મૂંગો બેસી રહ્યો. થોડી વારે જ મનીષની ‘સાઈટ’ આવી ગઈ, ‘થેન્ક્યુ’ કહી મનીષ બાઈક પરથી ઉતર્યો, જવાબમાં નીરવે એક અણગમતી નજર મનીષ પર ફેકીને બાઈક દોડાવી મૂક્યું.
મનીષ ફટાફટ નવનિર્મિત ઈમારતની અગાસી પર ચડી ગયો જ્યાં તેના બે સાથીઓ રાહ જોઈને બેઠા હતા. “મોડું થઇ ગયું યાર !” કહેતા જ એ શર્ટ બદલવા લાગ્યો.
મનીષ રંગારો હતો, દસ માળની ઈમારતના બાહ્યભાગનું કલરકામ ચાલતું હતું. લાકડાના એક પાટિયાને રસ્સા વડે બાંધીને ઝૂલો બનાવ્યો હતો, આ ઝૂલા ઉપર બેસીને મનીષ ઈમારતની બહારની દીવાલોની ઉંચાઇએ લટકીને કલર કરતો. રસ્સાનો બીજો છેડો તેના સાથીઓ પકડી રાખતા.
મનીષના સાથીઓ ઝૂલો તૈયાર કરતા હતા, મનીષ અગાસીની પાળી પાસે ઉભો હતો અનાયાસે તેની નજર નીચે ગઈ, આટલી ઉચાઈએથી ઈમારતની નજીકથી પસાર થતો રસ્તો એકદમ નાનો લાગતો હતો. મનીષે રસ્સા તરફ જોયું, પોતાની અને મોતની વચ્ચે આ રસ્સો હતો.! મનીષને નીરવના શબ્દો યાદ આવી ગયા. “મારે એક પરિવાર છે….. દરરોજ સાંજે તેઓ ભૂખ્યા પેટે મારી રાહ જોતા હોય છે”. મનીષના ચહેરા પર એક ફિક્કું હાસ્ય આવી ગયું, તેનું હૃદય બોલી ઉઠ્યું “પરિવાર તો મારે પણ છે, પ્રેમ કરતી પત્ની, નાનો પુત્ર, અને વૃદ્ધ માતાપિતા, તેઓ પણ સાંજે મારી રાહ જોતા હોય છે, ફર્ક માત્ર એટલો છે નીરવ કે તું કોઈ જોખમી કાર્ય કરતો નથી કારણ કે તેઓ ભૂખ્યા પેટે તારી રાહ જોતા હોય છે, અને હું અહીં મોત સાથે બાથ ભીડું છું કારણ કે તેઓ ભૂખ્યા પેટે ના રહી જાય…

ઘા

ક, ખ, ગ, ઘ, ચ, ટ, ઠ, ડ, ઢ પછી એ થોડી ક્ષણો અટકી અને પાછી બોલવા લાગી ત, થ, ધ, ન, ણ… મારા પર નજર પડતા જ એ અટકી ગઈ, આજુબાજુ કોઈ ન હોવાથી મારે નાં છૂટકે ઘરને ઓટલે બેસેલી એ નાનકડી છોકરીને પૂછવું પડ્યું “લીલાભાઈ ક્યાં રહે છે ?”. જવાબમાં મને સામે પ્રશ્ન થયો “લીલા…ભાઈ…કેવા છે ?” પણ એ પ્રશ્ન મારા સુધી પહોચતા જ જાણે તીર બની ગયો અને મારા સીનાની પાર નીકળી ગયો. હું દિગ્મૂઢ બની એ છોકરીને જોતો રહી ગયો, મને હૃદયમાં ઊંડો ઘા લાગ્યો હતો.

ખુશી

એકધારી ઝડપે જતી ગાડીને આકાશે અચાનક સાઈડમાં પાર્ક કરી દીધી, અને પાછળની વિન્ડોમાંથી કશું જોવા માંડ્યો. શીતલને આશ્ચર્ય થયું “શું થયું, ગાડી કેમ ઉભી રાખી ?“ જવાબમાં આકાશ થોડું હસ્યો અને પત્ની શીતલને “ચાલ” કહેતા એ ગાડીનો દરવાજો ખોલવા માંડ્યો. શીતલ વિસ્મયથી આકાશને જોતી ગાડીમાંથી ઉતરવા લાગી. એસી ગાડીમાંથી ઉતરતા જ શીતલને તાપ લાગવા માંડ્યો. શીતલ આકાશ પાછળ થોડું ચાલી ત્યાં જ તેને ખ્યાલ આવ્યો કે આકાશ ક્યાં જાય છે ! હાઈવે રોડની સાઈડમાં એક નાના ઝાડનીચે એક દસેક વર્ષની છોકરી બેઠી હતી. દૂધિયા લાકડામાંથી બનાવેલા ક્રિકેટ રમવાના બેટ વેંચવા !, નાનામોટા વીસ પચ્ચીસ બેટ ગોઠવ્યા હતા, શીતલ હજુ તો અડધે હતી ત્યાં તો આકાશ લગભગ એ છોકરી પાસે પહોચી ગયો !. આવા તડકામાં ક્યારેક ક્યારેક આવતી હવાની ગરમ લહેરખીના સહારે બેઠેલી એ નાનકડી છોકરીના ચહેરા પર “ઘરાક” આવતા જોઈ ખુશી મહેકી ઉઠી. ’હા સાએબ’ કહેતા એ ઉભી થઇ ગઈ. શીતલ પણ ત્યાં આવી પહોચી “તારે બેટને શું કરવું છે ? મંથન પાસે તો બે સીઝનના બેટ છે અને તેને આવા બેટ ગમશે નહિ”. આકાશે શીતલની વાત સાંભળી ન સાંભળી કરીને એક બેટ હાથમાં લીધું અને ક્રિકેટ રમતો હોય તેમ હવામાં વીંઝીને બેટને ચકાસવા લાગ્યો. “આનું શું છે ?” આકાશે પેલી છોકરીને પૂછ્યું. થોડીવાર વિચારીને છોકરીએ જવાબ આપ્યો “બસો ત્રીસ”. ‘હં’ નો ઉદગાર કાઢીને આકાશ પેલી છોકરી સામે જોઈ રહ્યો, અને પછી પૂછ્યું “તારા મમ્મીપપ્પા ક્યાં છે ?“. જવાબમાં પેલી છોકરીએ બાજુના ખેતરમાં આવેલી એક નાની ઓરડી તરફ ઈશારો કરીને કહ્યું “જમવા ગ્યા છે”. “તું ભણવા જાય છે ?” આકાશે બીજો પ્રશ્ન કર્યો. “હા સાએબ સવારે જાવ છું” કહેતા જ છોકરીથી મીઠું હસી જવાયું. આકાશ પણ હસી પડ્યો, તેણે પાકીટમાંથી બે સો સોની અને એક પચાસની નોટ કાઢીને છોકરી સામે ધરી ! શીતલ વચમાં જ બોલી ઉઠી “આટલા બધા ન હોય“ પણ ત્યાં સુધીમાં તો આકાશે રૂપિયા પેલી છોકરીના હાથમાં આપી દીધા. રૂપિયાની નોટો જોઈને છોકરીના ચહેરા પરની મૂંઝવણ આકાશ સમજી ગયો “બાકીના વીસ રૂપિયા તું વાપરજે” કહેતા આકાશ બેટ લઈને પાછો ફર્યો. પેલી છોકરીના ચહેરા પર ખુશી મલકી ઉઠી.
શીતલને હજું કંઈ સમજાતું ન હતું, ચહેરા પર અણગમા સાથે એ ગાડીમાં બેસી “તારે બેટને શું કરવું છે અને તે કહે એટલા આપી દેવાના ?”. જવાબમાં આકાશે શીતલને એક સ્મિત આપ્યું અને ગાડી સ્ટાર્ટ કરી. મનોમન આકાશ યાદ કરતો રહ્યો, આજ સવારે જ વોટ્સએપ પર એક મેસેજ વાંચ્યો હતો. મેસેજમાં એક ચિત્ર હતું, આવા જ નાના છોકરાનું, કશું વેચતો હોય એવું. ચિત્રનીચે બે વાક્યો લખ્યા હતા,
‘કભી ઇનસે બેબજહ હી કુછ ખરીદ લિયા કરો,
યે વો લોગ હૈ જો ભીખ નહિ માંગતે”
ગાડી પાછી એકધારી સ્પીડે દોડવા લાગી.

અમારા કહ્યામાં નથી….

જે માતાપિતા પોતાના બાળકોને વખતસર કશું કહેતા નથી તેઓ આગળ જતા કોઈને કશું કહેવા જેવા રહેતા નથી અને પછી છાપાઓમાં ‘અમારો પુત્ર કે પુત્રી અમારા કહ્યામાં નથી, તેની સાથે કોઈપણ પ્રકારના વ્યવહારની જવાબદારી અમારી રહેશે નહિ જેની સર્વે નોંધ લેવી’ એ મતલબની જાહેરખબર આપતા હોય છે. Read the rest of this entry »

ટૅગ સમૂહ